سدهاي زيرزميني


جزئيات سد زيرزميني
جزئيات سد زيرزميني

خشكسالی كه هرچند سال یكبار دامان خود را بر روی كشورمان می گشاید باز هم از راه رسیده است ……..و تمام دستگاه ها بسیج شده اند تا تبعات آن را به حداقل ممكن برسانند، در این میان ساخت سدهای زیرزمینی به عنوان یكی از راهكارهای زیرساختی مقابله با خشكسالی در دستور كار وزارت جهاد كشاورزی قرار گرفته است و امسال ساخت ۲۲ سد زیرزمینی كلید خورده و قرار است تا پایان سال به اتمام برسد. این دسته از سدها دارای مزیت های ویژه ای هستند كه موجب شده در تمام دنیا نگاه ویژه ای به آنها صورت گیرد. برای آشنایی با سازه، كاركرد و مزیت های سدهای زیرزمینی و جزئیات احداث این ۲۲ سد با دكتر میرمسعود خیرخواه زركش رئیس پژوهشكده حفاظت خاك و آبخیزداری و مجری سدهای زیرزمینی گفت وگویی انجام داده ایم كه می خوانید:
● آقای دكتر به عنوان نخستین سؤال اجازه بدهید بپردازیم به تعریف سدهای زیرزمینی و این كه اصولاً این سدها چه نوع سازه ای دارند؟
▪ سدهای زیرزمینی سازه هایی هستند كه در زیر زمین ساخته می شوند و با مسدود كردن جریان طبیعی آب های زیرزمینی، سبب ایجاد ذخایر آبی در زیر زمین می شوند. سدهای زیرزمینی در محل آبراهه های خشك و خشك رودهای آبراهه های فصلی و نه رودخانه های دائمی ساخته می شوند و به این ترتیب به جای ذخیره آب در سطح، در زیر زمین آب ذخیره می شود كه این آب های ذخیره شده را می توان با لوله گذاری یا حفرچاه پمپاژ كرد. اگر بخواهم به زبان ساده تر بگویم، همانگونه كه سدهای روزمینی در تنگه های مخصوصی بنا می شوند، در زیر خاك و در محل خشك رودها نیز چنین تنگه ای وجود دارند و ما در واقع سدهای زیرزمینی را در این محل ها می سازیم.
● عمق این تنگه ها معمولاً از سطح زمین چقدر است؟
▪ عمق این تنگه ها در كشور ما معمولاً حداكثر ۳۰ متر است البته این عمق می تواند حتی ۶ تا ۷ متر هم باشد.
● عمق این تنگه ها به چه عواملی بستگی دارد؟
▪ ببینید ما اگر خاك های روی زمین را از این تنگه های زیرزمینی برداریم به سنگی می رسیم كه به آن سنگ «مادر» می گویند كه این سنگ غیرقابل نفوذ است و آب نمی تواند در آن نفوذ كند. پس برای ساخت سدهای زیرزمینی، لایه ای به صورت یك كانال برداشته می شود و در واقع سد در داخل این كانال تا جایی كه به این لایه غیرقابل نفوذ برسد احداث می شود.
● سدهای زیرزمینی در كشورهای دیگر نیز احداث شده و آیا این كشورها تجربه موفقی از آن داشته اند؟
▪ بله این سازه ها از دهه های گذشته در مناطق مختلف جهان و به طور مشخص در كشورهای برزیل، هندوستان، امریكا، كشورهای عربی نظیر تونس، مراكش و الجزایر، ژاپن، چین و آفریقا به كار گرفته شده، در منطقه شاخ آفریقا به كارگیری سدهای زیرزمینی از بیابان های برهوت، جنگل های انبوه به وجود آورده است.
● در كشور ما از چه زمانی بحث استفاده از سدهای زیرزمینی به طور جدی مورد توجه قرار گرفت؟
▪ در كشور ما كار در مراكز تحقیقاتی با همكاری بخش اجرا از حدود ۸ سال پیش شروع شد ولی با پیش آمدن شرایط خشكسالی و دستور مستقیم وزیر مبنی بر ساخت سدهای زیرزمینی در مناطق مستعد به عنوان یكی از روش های كارآمد در بحث تولید آب جدید كاهش اثرات خشكسالی، ساخت این نوع از سدها به طور جدی در دستور كار قرار گرفت.
● سدهای زیرزمینی از چه مزیت هایی برخوردار هستند؟
▪ میزان بسیار كم تبخیر، كاهش خطر آلودگی، نبود مشكل زیر آب رفتن زمین های زیاد، پایداری سازه ای بسیار بالا، عدم وجود تهدید برای ساكنین و ابنیه پائین دست سد، هزینه پائین و استفاده از منابع آب قابل تجدید (استفاده از آب های زیرزمینی كم عمق) از جمله مهم ترین مزیت های به كارگیری این نوع سازه ها هستند ضمن این كه اصولاً احداث این نوع سدها هیچ لطمه ای به سطح آب های زیرزمینی نمی زند چرا كه در جاهایی كه این نوع سد احداث می شود اولاً هیچ نوع آبی وجود ندارد و اگر هم مقدار كمی رطوبت وجود دارد در حال از دست رفتن است و اگر هم سدی ساخته نشود این آب به كفه های نمكی و آب های شور سرازیر می شود.
● آقای دكتر همانگونه كه مستحضر هستید بحث رسوب یكی از چالش های پیش روی سدهای روی زمین به شمار می رود، آیا رسوب برای سدهای زیرزمینی هم یك تهدید تلقی می شود؟
▪ بحث رسوب در سدهای زیرزمینی دقیقاً برعكس سدهای روی زمین است یعنی در نوعی از سد زیرزمینی كه ضخامت آبخوان آن ۵ تا ۶ متر است رسوبگذاری یك مزیت تلقی می شود و هر چه رسوب بیشتر باشد آبخوان سد بزرگتر می شود.
● چند نوع سد زیرزمینی داریم؟
▪ به طور كلی سدهای زیرزمینی به سه گروه حفاظتی، مخزنی و انحرافی قابل تقسیم هستند كه شرح هر گروه در مجال این گفت وگو نمی گنجد.
● هزینه احداث هر سد زیرزمینی به طور میانگین چقدر است؟
▪ از باب مقایسه می توان گفت احداث ۳۰۰ سد زیرزمینی كه می تواند ذخیره آبی در حد سد كرج داشته باشد حدود ۷۵ میلیاردتومان هزینه دارد. ولی در مجموع می توان گفت ساخت هر سد زیرزمینی تقریباً هزینه ای معادل ۲۵۰ میلیون تومان دارد.
● هر سد تا چه میزان آب را می تواند ذخیره كند؟
▪ این میزان متفاوت است ولی می توان گفت مخزن سدهای زیرزمینی می تواند از ۲۰-۱۵ لیتر در ثانیه تا ۱۵۰-۱۰۰ لیتر در ثانیه آب تأمین كند.
● با توجه به شرایط خشكسالی در حال حاضر ساخت چند سد زیرزمینی در دستور كار قرار گرفته و در كدام مناطق؟
▪ به طور كلی ساخت ۳۰۰ سد در استان های مختلف در دستور كار قراردارد ولی برنامه ما در مرحله اول ساخت ۲۲ سد زیرزمینی در جاهایی است كه بیشتر با مشكل روبه رو هستند.
۷ سد زیرزمینی در استان فارس، ۴ سد در استان كرمان، ۲ سد در استان سمنان، ۲ سد در استان اصفهان، ۲ سد در استان خراسان جنوبی، ۲ سد در استان خراسان رضوی و در استان های كهگیلویه و بویراحمد، قزوین و آذربایجان شرقی هر كدام یك سد.
● طول دوره ساخت هر سد زیرزمینی چقدر است و این سدها چه زمانی به بهره برداری می رسند؟
▪ دوره ساخت هر سد زیرزمینی معمولاً بین ۸ تا ۱۰ ماه است و انتظار داریم بخش عمده این ۲۲ سد تا پایان سال جاری به بهره برداری برسند.
● اعتبار این سدها تأمین شده؟
▪ خوشبختانه با توجه ویژه دولت به این بحث اعتبار لازم برای ساخت ۲۲ سد تأمین شده و رایزنی ها برای تأمین اعتبار مابقی سدها یعنی ۲۷۸ سد دیگر ادامه دارد.
● چه مصالحی برای ساخت سدهای زیرزمینی به كار گرفته می شود؟
▪ همان مصالح محلی مانند آجر، خاك رس، بتن، سنگ سیمان.
● آیا در كشور سد زیرزمینی داریم كه به بهره برداری رسیده باشد؟
▪ البته سد زیرزمینی كوثر دامغان نمونه موفقی است كه هم اكنون در حال آبدهی است و اگر شما به این منطقه مراجعه كنید باور نمی كنید ذره ای آب در آنجا وجود داشته باشد. ولی سد زیرزمینی كه ایجاد شده مردم را بهره مند كرده است.
● آقای دكتر به عنوان آخرین سؤال می خواهم از شما نه به عنوان رئیس پژوهشكده حفاظت خاك و آبخیزداری و مجری سدهای زیرزمینی بلكه به عنوان یك محقق بپرسم كه زمانی كه شما این طرح را برای نخستین بار ارائه كردید از سوی وزارتخانه چه برخوردی با شما شد؟
▪ خب باید بگویم تا قبل از ارائه این طرح نه آقای اسكندری را دیده بودم نه شناخت شخصی از ایشان داشتم و فقط به عنوان یك محقق در زیرمجموعه ایشان فعالیت می كردم وقتی این طرح را ارائه دادم آقای وزیر از من پرسیدند می توانی این طرح را اجرایی كنی. گفتم بله و تاكنون كه در خدمت شما هستم ایشان از این طرح حمایت كرده و هم اكنون می توان گفت این فناوری در كشور به حد قابل قبولی رسیده و می توان آن را صادر كرد.

منبع مصاحبه روزنامه ايران

در اينجا مقاله اي در زيمنه سد هاي زيرزميني رسوب گير را براي شما ميگزارم(فرمت PDF 9 )

sad-zirzamini

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s